تاکسی‌های فرسوده در خیابان‌های تهران؛ نوسازی ناوگان زیر بار گرانی خودرو

نویسنده: هانیه سادات احمدی

اختصاصی معاصر | هانیه سادات احمدی

تهران شهری است که میلیون‌ها سفر روزانه در آن انجام می‌شود و تاکسی‌ها یکی از حلقه‌های مهم جابه‌جایی شهروندان هستند؛ از سفرهای کوتاه محله‌ای تا مسیرهایی که دسترسی به مترو و اتوبوس در آن‌ها دشوار است. با این حال، وضعیت ناوگان تاکسیرانی نشان می‌دهد که نوسازی این بخش از حمل‌ونقل عمومی همچنان با موانع جدی روبه‌روست.

در جلسه شورای اسلامی شهر تهران، موضوع فرسودگی بیش از ۶۰ درصد تاکسی‌های پایتخت مطرح شد. هم‌زمان، گزارش‌های مربوط به سازمان تاکسیرانی از باقی‌ماندن ۳۷۰ خودروی برقی آیون در پارکینگ‌ها حکایت دارد؛ وضعیتی که پرسش‌هایی درباره روند واگذاری خودروها، تأمین منابع و سرعت ورود تجهیزات جدید به ناوگان ایجاد می‌کند. 

نوسازی ناوگان؛ میان نیاز شهر و توان مالی رانندگان

یکی از موانع اصلی نوسازی تاکسی‌ها، فاصله میان قیمت خودرو و توان مالی رانندگان است. راننده‌ای که درآمد روزانه‌اش به تعداد سفرها و هزینه‌های جاری خودرو وابسته است، برای خرید خودروی جدید به منابع مالی قابل‌توجهی نیاز دارد؛ منابعی که تأمین آن بدون تسهیلات مناسب می‌تواند دشوار باشد.

در چنین شرایطی، افزایش قیمت خودرو فقط یک مسئله مربوط به بازار نیست؛ بلکه می‌تواند برنامه نوسازی ناوگان شهری را نیز با اختلال روبه‌رو کند. هرچه هزینه خرید خودرو بیشتر شود، امکان جایگزینی تاکسی‌های فرسوده برای بخشی از رانندگان کاهش می‌یابد و فشار بیشتری بر سازوکارهای حمایتی وارد می‌شود.

از سوی دیگر، تعیین تسهیلات به‌تنهایی برای حل این مشکل کافی نیست. میزان پیش‌پرداخت، اقساط، شرایط ضمانت و تناسب بازپرداخت با درآمد راننده باید به‌گونه‌ای باشد که نوسازی خودرو به بدهی سنگین و بلندمدت تبدیل نشود.

خودروهای برقی؛ چرا ورود به خیابان‌ها دشوار شده است؟

برقی‌سازی تاکسی‌ها یکی از مسیرهای کاهش مصرف سوخت و آلایندگی در شهرهای بزرگ محسوب می‌شود؛ اما خرید خودرو به‌معنای حل کامل مسئله نیست. خودرو باید در زمان مناسب به راننده تحویل داده شود و شرایط بهره‌برداری از آن نیز فراهم باشد.

بلاتکلیفی ۳۷۰ خودروی برقی آیون در پارکینگ‌ها، اهمیت بررسی این زنجیره اجرایی را نشان می‌دهد. باید مشخص شود موانع واگذاری این خودروها چیست، چه زمانی امکان ورود آن‌ها به چرخه خدمت‌رسانی وجود دارد و برای پشتیبانی فنی و تأمین زیرساخت موردنیاز چه برنامه‌ای در نظر گرفته شده است. تا زمانی که خودروهای خریداری‌شده به خدمت‌رسانی واقعی نرسند، ظرفیت بالقوه آن‌ها به بهبود ملموس حمل‌ونقل شهری تبدیل نخواهد شد. 

سهم تاکسی‌های فرسوده در کیفیت زندگی شهروندان

فرسودگی ناوگان را نمی‌توان صرفاً با ظاهر خودرو یا سال ساخت آن سنجید. ایمنی، میزان آلایندگی، هزینه تعمیرات و کیفیت خدمات نیز در ارزیابی وضعیت تاکسی‌ها اهمیت دارند.

خودروی فرسوده ممکن است هزینه نگهداری بیشتری به راننده تحمیل کند و در صورت نقص فنی، ایمنی سفر را تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر، استمرار استفاده از خودروهای پرمصرف و آلاینده می‌تواند با اهداف مدیریت آلودگی هوای تهران در تعارض قرار گیرد.

البته کاهش آلودگی هوای پایتخت به نوسازی تاکسی‌ها محدود نمی‌شود و به مجموعه‌ای از اقدامات، از بهبود حمل‌ونقل عمومی تا کنترل آلایندگی سایر خودروها و مدیریت سفرهای شهری، نیاز دارد.

راه‌حل چیست؟

حل این مسئله به برنامه‌ای فراتر از اعلام آمار و خرید خودرو نیاز دارد. تدوین برنامه زمان‌بندی‌شده برای جایگزینی تاکسی‌های فرسوده، ارائه تسهیلات متناسب با توان بازپرداخت رانندگان، شفاف‌سازی وضعیت خودروهای برقی تحویل‌نشده و گزارش‌دهی منظم درباره میزان نوسازی ناوگان می‌تواند مسیر ارزیابی عملکرد مدیریت شهری را روشن‌تر کند.

همچنین، حمایت از رانندگان باید در کنار حفظ کیفیت خدمات به شهروندان قرار گیرد. نوسازی موفق زمانی اتفاق می‌افتد که راننده امکان تأمین خودروی مناسب را داشته باشد و مسافر نیز از ایمنی، دسترسی و کیفیت بهتر خدمات بهره‌مند شود.
جمع‌بندی: فرسودگی بیش از ۶۰ درصد تاکسی‌های تهران، زنگ هشداری برای مدیریت حمل‌ونقل عمومی است. پایتخت برای عبور از این وضعیت به منابع مالی پایدار، سازوکار اجرایی شفاف و برنامه‌ای قابل‌اندازه‌گیری نیاز دارد. معیار موفقیت نیز نه تعداد خودروهای خریداری‌شده، بلکه تعداد تاکسی‌هایی است که واقعاً نوسازی شده‌اند و هر روز با ایمنی و کیفیت بهتر به شهروندان خدمت می‌کنند.