مذاکرات سه‌روزه بی‌نتیجه ماند؛ پافشاری ایران بر شروط اقتصادی و تداوم اختلافات بر سر تنگه هرمز و پرونده هسته‌ای

نویسنده: هانیه سادات احمدی

اختصاصی معاصر | هانیه سادات احمدی

در شرایطی که تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به تنش‌های میان ایران و آمریکا ادامه دارد، گزارش‌های رسانه‌ای از باقی ماندن اختلافات اساسی میان طرف‌ها و دشواری دستیابی به توافق حکایت دارد. شبکه ۱۵ تلویزیون اسرائیل مدعی شده است مذاکرات سه‌روزه بدون دستیابی به نتیجه پایان یافته و تهران همچنان بر هفت شرط اقتصادی خود پافشاری می‌کند؛ شروطی که به نظر می‌رسد بخش مهمی از مسیر دستیابی به توافق احتمالی را تحت تأثیر قرار داده است.

بر اساس گزارش این شبکه اسرائیلی، ایران در جریان مذاکرات حاضر نشده است درباره دو موضوع مهم، یعنی تنگه هرمز و پرونده هسته‌ای، امتیاز قابل‌توجهی ارائه دهد. این رسانه همچنین مدعی شده است که تهران خود را برای احتمال ورود به یک رویارویی طولانی‌مدت آماده می‌کند؛ سناریویی که در صورت شکست مسیر دیپلماسی می‌تواند ابعاد گسترده‌تری از تقابل نظامی و اقتصادی را در منطقه به همراه داشته باشد.

هفت شرط اقتصادی؛ محور اصلی اختلافات

یکی از محورهای مهم گزارش منتشرشده، اصرار ایران بر هفت شرط اقتصادی برای پیشبرد مذاکرات است. موضوع تحریم‌ها، محدودیت‌های اقتصادی و وضعیت منابع مالی ایران از جمله مسائلی است که در ماه‌های اخیر در مذاکرات میان تهران و واشنگتن اهمیت داشته است.

در همین زمینه، رویترز نیز در گزارشی در ۲۹ اکتبر اعلام کرد که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، پیشرفت در مذاکرات را منوط به پذیرش هفت مطالبه ایران دانسته است. از جمله این مطالبات می‌توان به رفع محاصره دریایی بنادر ایران، پایان تحریم‌های صادرات نفت و توقف درگیری‌ها در جبهه‌های منطقه‌ای اشاره کرد.

این اختلافات نشان می‌دهد که مسئله صرفاً به توقف درگیری‌های نظامی محدود نیست و موضوعاتی مانند تضمین‌های اقتصادی، رفع محدودیت‌های تجاری و نحوه اجرای تعهدات طرفین نیز در شکل‌گیری هرگونه توافق احتمالی نقش تعیین‌کننده دارند.

تنگه هرمز؛ گره راهبردی مذاکرات

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین نقاط اختلاف در روند مذاکرات محسوب می‌شود. این آبراه راهبردی به دلیل نقش آن در انتقال نفت و انرژی جهان، اهمیت ویژه‌ای در معادلات اقتصادی و امنیتی منطقه دارد.

از یک سو، بازگشت جریان عادی کشتیرانی در این مسیر می‌تواند به کاهش نگرانی بازارهای جهانی انرژی و بهبود شرایط تجارت دریایی کمک کند و از سوی دیگر، اختلاف بر سر نحوه بازگشایی تنگه و تعهدات متقابل، همچنان یکی از موانع اصلی دستیابی به توافق عنوان می‌شود.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده از روند مذاکرات، تهران بر اجرای مطالبات خود و دریافت امتیازات اقتصادی تأکید دارد؛ در مقابل، واشنگتن نیز خواهان تعیین تکلیف موضوعات مرتبط با تنگه هرمز و پرونده هسته‌ای است.

در این میان، پرونده هسته‌ای همچنان یکی از حساس‌ترین موضوعات مورد اختلاف است؛ چراکه هرگونه توافق پایدار نیازمند تعیین چارچوبی روشن درباره فعالیت‌های هسته‌ای ایران و مطالبات طرف مقابل خواهد بود.

هشدار درباره گسترش احتمالی دامنه درگیری‌ها

بخش دیگری از گزارش شبکه ۱۵ اسرائیل به سناریوی احتمالی رویارویی طولانی‌مدت اختصاص دارد. این رسانه مدعی شده است که در صورت تشدید درگیری‌ها، دامنه حملات احتمالی می‌تواند فراتر از اهداف نظامی رفته و تأسیسات انرژی، زیرساخت‌های برق، کابل‌های ارتباطی زیردریایی، بنادر و مراکز داده را نیز دربر بگیرد.

اهمیت این ادعا از آن جهت است که زیرساخت‌های یادشده نقش مستقیمی در استمرار فعالیت‌های اقتصادی، ارتباطات بین‌المللی، تجارت و خدمات عمومی دارند. هرگونه آسیب جدی به چنین زیرساخت‌هایی می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای یک کشور ایجاد کند و حتی بر فعالیت اقتصادی سایر کشورهای منطقه تأثیر بگذارد.

در همین ارتباط، رویترز در گزارش ۲۳ اکتبر خود به نقل از دو مقام ارشد امنیتی ایران از وجود برنامه‌هایی برای هدف قرار دادن کابل‌های ارتباطی زیردریایی در خلیج فارس در صورت حمله مجدد آمریکا و اسرائیل خبر داده بود. این گزارش همچنین به هشدارهای مقام‌های ایرانی درباره زیرساخت‌های دیجیتال و مراکز داده مرتبط با منافع آمریکا در منطقه اشاره داشت.

با این حال، طرح چنین سناریوهایی به معنای قطعی بودن وقوع آن‌ها نیست و گزارش‌های رسانه‌ای درباره اهداف احتمالی حملات را نباید با تصمیم عملیاتی یا وقوع حمله اشتباه گرفت.

دیپلماسی در برابر احتمال تشدید تنش‌ها

در شرایطی که اختلافات بر سر شروط اقتصادی، تنگه هرمز و پرونده هسته‌ای همچنان پابرجاست، مسیر دیپلماسی با موانع جدی مواجه شده است.
خبرگزاری رویترز در گزارش اول نوامبر خود اعلام کرد که مذاکره‌کنندگان ایرانی و میانجی‌های قطری سومین روز گفت‌وگوها را در دوحه پشت سر گذاشته‌اند، اما هنوز تصمیم نهایی درباره پیشنهاد مورد بحث حاصل نشده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران نیز از ادامه رایزنی‌ها خبر داده و بر آمادگی تهران برای دفاع و دیپلماسی تأکید کرده است.

بنابراین، اگرچه گزارش شبکه ۱۵ اسرائیل از پایان بی‌نتیجه مذاکرات سخن می‌گوید، گزارش رویترز نشان می‌دهد که روند رایزنی‌ها در روز سوم همچنان جریان داشته و نتیجه نهایی مشخص نشده بود.

آینده مذاکرات چه خواهد شد؟

آنچه از مجموعه گزارش‌های منتشرشده برمی‌آید، این است که اختلافات تهران و واشنگتن تنها به یک موضوع محدود نمی‌شود. مطالبات اقتصادی ایران، وضعیت تنگه هرمز، تحریم‌های نفتی، محاصره دریایی و پرونده هسته‌ای مجموعه‌ای از مسائل به‌هم‌پیوسته را تشکیل می‌دهند که حل‌وفصل آن‌ها به تصمیمات سیاسی و تعهدات متقابل نیاز دارد.

در چنین شرایطی، ادامه مذاکرات می‌تواند فرصتی برای کاهش تنش‌ها و جلوگیری از گسترش بحران باشد؛ اما در مقابل، شکست تلاش‌های دیپلماتیک نیز نگرانی‌ها درباره بازگشت درگیری‌ها و آسیب دیدن زیرساخت‌های حیاتی منطقه را افزایش می‌دهد.

برای اقتصاد منطقه و به‌ویژه بازار جهانی انرژی، سرنوشت تنگه هرمز و نتیجه رایزنی‌های سیاسی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هرگونه اختلال در مسیر انتقال انرژی می‌تواند هزینه‌های حمل‌ونقل، بیمه دریایی و قیمت نفت را تحت تأثیر قرار دهد و پیامدهای آن به بازارهای جهانی منتقل شود.

اکنون پرسش اصلی این است که آیا طرفین حاضر خواهند شد برای رسیدن به توافق، از بخشی از مطالبات خود عبور کنند یا اختلافات موجود، مسیر منطقه را بار دیگر به سمت تشدید تنش‌های سیاسی و نظامی سوق خواهد داد؟

معاصر این تحولات را دنبال می‌کند.