نویسنده: هانیه سادات احمدی اختصاصی معاصر | هانیه سادات احمدی
بازار ارز و طلا در روزهای اخیر نشانههایی از عقبنشینی قیمت را تجربه کرده است؛ اما برای خانواری که هر ماه با اجاره مسکن، هزینه خوراک، درمان، حملونقل و قبضهای خدماتی روبهروست، کاهش قیمت دلار یا طلا لزوماً به معنای ارزان شدن زندگی نیست.
واقعیت اقتصاد خانوار را نمیتوان تنها با تابلوی صرافیها و ویترین طلافروشیها سنجید. ممکن است قیمت دلار چند هزار تومان پایین بیاید، اما هزینههایی که پیشتر به دلیل افزایش قیمت مواد اولیه، دستمزد، حملونقل و سایر عوامل بالا رفتهاند، همچنان در سطح قبلی باقی بمانند.
همین فاصله میان تحولات بازار و زندگی روزمره مردم، یکی از مهمترین مسائل اقتصادی امروز است.
بازار ارز؛ عقبنشینی قیمتها چقدر اهمیت دارد؟
بر اساس دادههای منتشرشده از بازار در صبح یکشنبه ۲۴ آبان، نرخ فروش دلار آزاد حدود ۲۶۹ هزار و ۵۰۰ تومان گزارش شده است. همچنین هر گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۲۴ میلیون و ۷۹۸ هزار تومان و سکه امامی حدود ۲۵۳ میلیون تومان قیمتگذاری شده است.
این ارقام نشان میدهد بازار ارز و طلا همچنان در سطوح قیمتی بالایی قرار دارد؛ حتی اگر در مقایسه با معاملات قبلی نشانههایی از کاهش قیمت دیده شود.
نکته مهم این است که کاهش نرخ دلار در بازار آزاد، بهتنهایی تضمین نمیکند قیمت کالاهای مصرفی نیز با همان سرعت پایین بیاید. قیمت نهایی محصولات به عوامل متعددی وابسته است؛ از هزینه تأمین مواد اولیه گرفته تا موجودی انبار، هزینه توزیع، دستمزد و شرایط عرضه و تقاضا.
در نتیجه، مردم ممکن است کاهش قیمت ارز را در اخبار اقتصادی بشنوند، اما هنگام خرید روزانه تغییر محسوسی در هزینههای خود احساس نکنند.
طلا گران است؛ پسانداز کردن به آرزوی بخشی از مردم تبدیل شده است
در گذشته، خرید تدریجی طلا یا سکه یکی از روشهای رایج خانوارها برای حفظ ارزش پسانداز بود. اما افزایش سطح قیمتها، این امکان را برای گروهی از حقوقبگیران و خانوارهای کمدرآمد محدود کرده است.
وقتی هر گرم طلای ۱۸ عیار نزدیک به ۲۵ میلیون تومان قیمت دارد، خرید حتی چند گرم طلا به سرمایه قابلتوجهی نیاز دارد. سکه نیز با قیمت حدود ۲۵۳ میلیون تومان از دسترس بسیاری از خانوارها خارج شده است.
در چنین شرایطی، بخشی از جامعه به جای سرمایهگذاری، تمام درآمد خود را صرف تأمین هزینههای جاری میکند.
این اتفاق یک پیامد اقتصادی مهم دارد: خانواری که امکان پسانداز ندارد، در برابر هزینههای پیشبینینشده مانند بیماری، تعمیرات منزل یا بیکاری آسیبپذیرتر خواهد بود.
چرا ارزانی در بازار به ارزانی در فروشگاه تبدیل نمیشود؟
یکی از پرسشهای جدی مصرفکنندگان این است که اگر دلار کاهش پیدا میکند، چرا قیمت بسیاری از کالاها پایین نمیآید؟
پاسخ را باید در ساختار قیمتگذاری جستوجو کرد.
کالاهایی که با نرخ ارز بالاتر وارد شدهاند، ممکن است همچنان با همان هزینه در انبار یا شبکه توزیع موجود باشند. از سوی دیگر، تولیدکنندهای که مواد اولیه، انرژی، حملونقل و دستمزد بیشتری پرداخت میکند، الزاماً با کاهش نرخ ارز نمیتواند قیمت محصول خود را پایین بیاورد.
البته این موضوع نباید به توجیهی برای افزایش دائمی قیمتها تبدیل شود. شفافیت در زنجیره تأمین و نظارت بر نحوه قیمتگذاری میتواند مشخص کند کدام افزایش قیمت ناشی از هزینه واقعی تولید و کدام ناشی از عوامل دیگر است.
فشار اصلی بر حقوقبگیران و خانوارهای بدون دارایی
در شرایط تورمی، تفاوت مهمی میان خانواری که دارایی قابلتبدیل به پول دارد و خانوادهای که تنها به حقوق ماهانه متکی است، شکل میگیرد.
دارنده طلا یا ارز ممکن است بخشی از کاهش ارزش پول ملی را از طریق افزایش ارزش دارایی خود جبران کند؛ اما کارگری که درآمد ثابتی دارد و دارایی قابلتوجهی در اختیارش نیست، بیشتر با افزایش هزینههای زندگی مواجه میشود.
این تفاوت بهتدریج میتواند شکاف اقتصادی میان گروههای مختلف جامعه را افزایش دهد.
مسئله فقط پایین بودن درآمد نیست؛ مسئله این است که درآمد خانوار تا چه اندازه میتواند نیازهای ضروری را پوشش دهد و آیا پس از پرداخت هزینههای ماهانه، چیزی برای پسانداز باقی میماند؟
سه مطالبه اقتصادی که نباید فراموش شوند
برای کاهش فشار معیشتی، سیاستگذاری اقتصادی باید از تمرکز صرف بر کنترل مقطعی نرخ ارز فراتر برود:
1. ثبات در بازار ارز: کاهش نوسانات غیرقابل پیشبینی برای جلوگیری از سردرگمی تولیدکنندگان، فروشندگان و مصرفکنندگان.
2. کنترل هزینههای ضروری: توجه جدی به مسکن، خوراک، درمان و حملونقل که سهم مهمی در مخارج خانوار دارند.
3. تقویت قدرت خرید: سیاستهای مزدی و حمایتی باید با تغییر واقعی هزینههای زندگی هماهنگ باشند، نه صرفاً با ارقام اسمی حقوق و دستمزد.
معیار بهبود اقتصاد، قیمت دلار نیست!
کاهش قیمت دلار و طلا میتواند برای بازار نشانهای مثبت باشد، اما زمانی میتوان از بهبود وضعیت اقتصادی صحبت کرد که آثار آن در زندگی مردم نیز دیده شود.
خانوادهای که برای خرید مواد غذایی، پرداخت اجاره یا تأمین هزینه درمان با مشکل روبهروست، با شنیدن خبر کاهش نرخ ارز بهتنهایی احساس امنیت اقتصادی نخواهد کرد.
اقتصاد مردم با نمودار دلار سنجیده نمیشود؛ با قدرت خرید، امکان پسانداز و توانایی تأمین یک زندگی معمولی سنجیده میشود.
پرسش اساسی این است: چه زمانی کاهش نوسانات بازار ارز و طلا از صفحه اخبار اقتصادی عبور میکند و به کاهش واقعی هزینههای زندگی مردم میرسد؟
انتهای پیام